Liège. Luik. Leodjum. Legia. Lutych czy też Lüttich. Po walońsku Lîdje.
„Jesteśmy w Leodjum. (...) Nie ma tu nic tak monumentalnego, jak Hotel de Ville, Maison du Roi, katedra św. Guduli, lub przepyszny pałac sprawiedliwości w Brukseli; niema [pisownia za oryginałem – przyp. aut.] kościoła, jak katedra św. Bawona w Gandawie, kościół św. Jakóba w Antwerpji lub fara św. Romualna w Malines; niema ratusza, jak gmach municypalny w mniejszem znacznie Lovanium, prawdziwe cacko gotyku ; niema nic podobnego, jak pałac Gruuthuuse, lub Sukiennice (les Halles) ze słynną wieżą w „umarłem” Brugges; nie szukać też tu owych skarbów sztuki malarskiej, tak hojnie po całej Belgii rozsianych! Jeżeli jednak tego wszystkiego brakuje, to w odwet, miasto jest tak piękne w swej całości, tak powabne, jak młoda świeża dziewoja wiejska w wieńcu leśnych kwiatów. A całość ta obramowana jest sierpem łagodnych wzgórzy, wesołych, uśmiechniętych, błyszczących w lipcowem, złotem słońcu i wygląda niby urocza sielanka na tle zielono-żółtawo-złocistem.”
Jest rok 1905. Hrabia Kazimierz Ostaszewki-Barański przybywa ze
Lwowa wraz z delegacją Towarzystwa Dziennikarzy Polskich do Belgii, aby wziąć
udział w kongresie prasy i Międzynarodowej Wystawie Światowej w Liège,
organizowanej z okazji 75-lecia belgijskiej niepodległości. Swoje wrażenia wyda
dwa lata później w książce „Z krainy prawa, wolności i pracy.” Nie jest to
zresztą jedyny jego zbiór szkiców z podróży, od 1886 roku ukazywały się też „Z
okien wagonu: wrażenia z podróży po Skandynawii”, „Z krainy stu wysp”, „Z nad
Drawy, Sawy i Soczy”, „Z dorzecza Wełtawy”, „Z nadreńskich stron”, a potem
jeszcze „Z morawskiej ziemi”. Tytuł, jaki wybrał dla swoich „ilustrowanych
zapisków z Belgii”, różni się od pozostałych – na pierwszy plan zamiast
geografii wysuwają się ciężkie słowa, które musiały mieć szczególne znaczenie
dla doktora praw i pisarza historycznego, zajmującego się też kwestią rabacji
galicyjskiej. Możemy sobie wyobrazić jak dobierał te słowa, jakby chciał nam
powiedzieć „uporządkowany raj, na który się ciężko pracuje”. To, że Galicja
była najbardziej zabiedzoną częścią Cesarstwa Austro-Węgierskiego, wiemy od
dawna. Czytając słowa hrabiego o „młodych świeżych wiejskich dziewojach” stają
nam przed oczami fragmenty „Chamstwa” Kacpra Pobłockiego czy „Chłopek” Joanny
Kuciel-Frydryszak. Trudno się nie uśmiechnąć pod nosem. Ale może ta podróż w
czasie o niemal 120 lat pozwoli nam wejść w miasto, które
przecież niezbyt jest obecne w naszej zbiorowej podświadomości.
Metropolia w roku 2024 liczyła sobie 195 tysięcy mieszkańców (tyle
co Toruń), ale jej aglomeracja to już około 700 tysięcy dusz, co sprawia, że
jest największym skupiskiem w Walonii (Bruksela się nie liczy – to osobne
ciało administracyjne), trzecią co do wielkości aglomeracją w Belgii (po Brukseli i Antwerpii)
oraz piątą największą gminą – i tu poza oczywistymi miejscami jak Bruksela i
Antwerpia, pojawia się też przepiękna flandryjska Gandawa oraz... Charleroi.
Charleroi z pewnością jest w Polsce kojarzone, a to za sprawą
lotniska obsługującego tanie loty. W Liège również znajduje się lotnisko,
jednak przed laty politycy zadecydowali, że to właśnie Charleroi,
nazywane mniej lub bardziej żartobliwie najbardziej depresyjnym miastem Europy
Zachodniej, stanie się odciążeniem Brukseli w ruchu pasażerskim, natomiast
Liège obsługiwać będzie loty towarowe.
Stolicą Walonii jest Namur, ale
Ostaszewski-Barański tam nie zagląda. Ja też jeszcze tam nie byłam i być może przy
innych okazjach uda mi się odkryć trochę więcej regionu. Zgodnie z regulaminem
pobytu rezydencyjnego powinnam wyruszyć z domu, dotrzeć na miejsce, spędzić w
nim dokładnie 30 dni i powrócić do domu. Wrocław – Liège – Wrocław. Jakby trochę
zmrużyć oczy i wziąć pod uwagę historyczne transfery ludności, można by powiedzieć,
że to praktycznie jak Ostaszewski-Barański przybywający ze Lwowa.
Moją bramą do Walonii jest holenderskie Maastricht, bo tam
wysiadam w stanie oszołomienia po piętnastu godzinach podróży autobusem relacji
Warszawa-Bruksela. Następny odcinek drogi, zdecydowanie wygodniejszy, odbywam w
regionalnym, transgranicznym pociągu. Kursujący co godzinę, dźwięcznie wygłasza
komunikaty po holendersku, francusku i niemiecku. Witamy w Beneluksie.
Wjazd na dworzec Liège Guillemins robi wrażenie, prawdopodobnie
również na wyspanych przyjezdnych.
Podczas gdy dworzec w Maastricht jest neorenesansowy, ozdobiony
witrażami i historyzujący, Liège wita otwartą formą, kolorem, falami i
obłością. Zaprojektowany przez hiszpańskiego architekta Santiago Calatravę –
jest piękny, ale niezbyt przyjemny w wietrznym i deszczowym klimacie. Jest to
dworzec, na który wpada się w ostatniej chwili, bo nie ma gdzie w nim przebywać
- za poczekalnie muszą służyć
perony lub tunel pod nimi. Jest to ciekawa wizytówka miasta, jednak z ust
miejscowych można usłyszeć bardziej dosadne przymiotniki dotyczące funkcjonalności tego architektonicznego transferu z ciepłego południa.
Metropolia jest w rozbudowie, w remoncie. Chodniki są swojsko
brudnawe, niebo sine, listopadowe. Ulice często wydają się być opuszczone. Trzeba
wiedzieć, gdzie zaglądać, czego się chce. Miasto, jak to miasto, potrafi być brutalne. Uważam za luksus,
że nie muszę odkryć wszystkiego w 48 godzin typowego euroweekendu. Próbuję
dotrzeć do wynajętego lokum za pomocą transportu publicznego, który zdaje się drżeć
w posadach pod ciężarem projektu budowy tramwaju. Trwający latami proces, który
stał się źródłem ogromnych frustracji, ale też żartów,
wreszcie został ukończony. Niestety tym razem nie będzie mi dane przejechać się
tramwajem - obecnie trwa faza testowa. Próbuję zatem ćwiczyć miejskie autobusy,
ale szybko nabieram ochoty, by na wzór znanej i lubianej strony „Czy
wrocławskie mpk już dzisiaj jebło?” założyć „Czy walońskie Le TEC doprowadziło
mnie dziś do szału?", aby dzień w dzień postować zwięzłe oui.
Bez walizki chętniej wybiorę się na spacer. I tu natychmiast mogę poczuć przewagę nad
lwowskim kolegą z przeszłości:
„Miasto wznosi się odpowiednio do terenu w łagodnych terasach. Jak
w dawnych czasach, z powodu konieczności otaczania miast murem, wyzyskiwano
miejsca dla budowy, wskazuje najlepiej stara część Leodjum, pomiędzy bulwarem
Sauveniere a cytadelą, zbudowana na zboczu góry; jest tu sześć kondygnacyj
domów, wznoszących się jedne nad drugimi. Schody, prowadzące wprost z rue Hors
Château ku twierdzy, mają nie mniej jak 1000 stopni. Jest to prześliczny spacer
dla tych, którzy mają dobre nogi i zdrowe piersi; próbowałem i ja odbyć go, ale
wróciłem już z ¼ części wysokości i odwiedziłem cytadelę wygodniej, bo dorożką.”
Stopni jest zaledwie 374. Dokonuję sporego wysiłku, aby się nie wyzłośliwiać czy przemilczeć komentarze na temat ego autora. Za to z dumą stwierdzam, że mam jeszcze dobre nogi
i zdrowe piersi, bo udało mi się jakoś tam wdrapać. Z mieszanką zazdrości
i przerażenia obserwowałam urocze domki przyklejone do schodów
na ich całej długości, próbując wyobrazić sobie codzienne życie ich mieszkańców
– zakupy spożywcze, wózki dziecięce, przeprowadzki z kartonami pełnymi książek.
Mój płaski wrocławski umysł, pomimo kilku lat życia spędzonych w bardziej górzystej
Bratysławie, wciąż nie jest w stanie tego pojąć.
Ostaszewski-Barański sporo miejsca w rozdziale o Leodjum poświęca
architekturze sakralnej. Kościół jest dla niego kulturowym łącznikiem z tym
miejscem. Hrabia wybiera się na poranną mszę i opisuje drobne różnice w
zachowaniu wiernych (modlenie się z rękami wyciągniętymi do przodu zamiast
złożonymi dłońmi) czy wyposażeniu świątyni w krzesła zamiast ławki. Takie
czasy. Dla mnie, w roku 2024, kluczowe będą muzea, teatry, biblioteki –
miejsca, w których będę mogła poobserwować, jakie narracje tu przeważają. Ale
też kawiarnie, bary i les fritetries (frytkarnie? smażalnie?), gdzie
będę rozmawiać z ludźmi, którzy zgodzili się poświęcić mi swój czas, podzielić
się wiedzą i doświadczeniem. I to jest kolejny luksus całego tego
przedsięwzięcia, luksus, który nie jest związany z pieniędzmi, tylko z dobrą
wolą Belgów, Walonów, leodyjczyków. Z ich otwartością, ciepłem i chęcią pomocy, które
zdają się być tu rzeczą powszechną, głęboko zakorzenioną w kulturze.
Jest to pewien rodzaj ciepła, które bardzo chce się oddawać. Liège
przypomina mi Brno czy Wrocław, jest takim „miastem drugim”, paradoksalnie nie
tylko w skali kraju, ale pod względem administracyjnym również w Walonii. Zatem
jeśli będę mogła jakoś oddać trochę tego ciepła, chociażby w powietrze, będę
się starała to robić opisując tych ludzi, te miejsca, ich przeszłość, relacje, czy
wreszcie – ich umierający język.
This work was produced with the financial assistance of the
European Union. The views expressed herein can in no way be taken to reflect
the official opinion of the European Union.
Komentarze
Prześlij komentarz